Góry Kaukazu
Kaukaz jest pasmem górskim znajdującym się w zachodniej Azji. Rozciąga się na obszarze między morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim. Tereny te były zamieszkane już w paleolicie. W czasach starożytnych zamieszkiwali go Asyryjczycy a następnie Persowie. W VII w p.n.e. swoje kolonie na jego czarnomorskich obrzeżach założyli Grecy. W kolejnych wiekach góry były najeżdżane przez Chazarów, Hunów i Awarów oraz Arabów. W wieku XIII na Kaukaz wkroczyli Mongołowie. Następni byli Rosjanie.
Góry Kaukazu są zamieszkiwane przez wiele plemion. Często są to bardzo niewielkie wspólnoty plemienne. Największymi narodami zamieszkującymi ten rejon są Gruzini, Ormianie i Azerowie. Zamieszkują oni głównie południową część Kaukazu, gdzie udało im się stworzyć własne, niepodległe państwa. Północna część gór należy formalnie do federacji Rosyjskiej i zamieszkiwana jest przez wiele plemion górskich. Wśród nich można wyróżnić Inguszów, Czeczenów, Awarów czy też Dargijczyków. Czeczenii są jednym z największych plemion. Szacuje się że liczba Czeczenów wynosi od 700 tysięcy do 2 milionów. Taka rozbieżność wynika toczącej się tam wojny która utrudnia przeprowadzenie wiarygodnych badań oraz z powodu istnienia bardzo dużej diaspory Czeczeńskiej. W tym wypadku problemem staje się kwestia identyfikacji z Czeczenią ludzi którzy od wielu lat żyją na emigracji. Największymi skupiskami Czeczenów za granicą jest przede wszystkim Moskwa. Ponadto wielu ich mieszka jeszcze w Turcji, Syrii i Jordanii.
Historia Czeczenii
Czeczenii stosunkowo późno przyjęli islam bo dopiero na przełomie wieków XVII i XVIII wieku. Wcześniej wyznawano tam kulty pogańskie i chrześcijaństwo. Do dziś w ich kulturze zachowało się wiele obrządków i naleciałości z tamtych religii jak np. kult św. Jerzego. Obecnie istnieje również na terenie Czeczenii wiele średniowiecznych świątyń chrześcijańskich. W ostatnich latach wzrosło w Czeczenii znaczenie wahabizmu, czyli fundamentalizmu islamskiego. Zakłada on powrót do źródeł religii czyli prostoty, czystości i surowości obyczajów.
Na Kaukazie pierwsi rosyjscy najeźdźcy pojawili się w XVI wieku. Początkowo penetrowali wybrzeża Moza Czarnego i Kaspijskiego. Następnie odkryli przejścia przez górskie doliny. W pierwszej kolejności zajęli ziemie Gruzinów, Azerów i Ormian. Tereny północnego Kaukazu okazały się trudniejsze do opanowania. Tamtejsi górale nie mieli swoich możnowładców i nie uznawali niczyjej zwierzchności. Rosjanie nie mieli kogo przekonywać lub też przekupywać aby pozyskać sobie przychylność jak to miało miejsce w innych rejonach imperium. Działania militarne też nie odnosiły oczekiwanych skutków. W swojej historii Czeczenii oparli się wcześniej najazdom Scytów, Macedończyków, Chazarów, Mongołów, Arabów, Persów i Turków. Radzili sobie także przez długie lata z Rosyjskim Imperializmem. Na ich korzyść działały trudne uwarunkowania terenowe i klimatyczne. Ponadto byli ludem walecznym i honorowym. Izolowali się od świata. Nie mieli swoich struktur państwowych. Ich egzystencja opierała się na plemienności i samowystarczalności. Rosjanie początkowo zaczęli zajmować nadbrzeżne pastwiska. Następnie zmuszali Czeczenów do płacenia podatków, budowy, dróg, mostów i twierdz. Próby ucywilizowania i podporządkowania sobie Czeczenii się nie powiodły. Spotkały się z oczywistym nie zadowoleniem lokalnej ludności i wywoływały wiele zbrojnych powstań. Kolejni rosyjscy carowie wikłali się w wojny kaukaskie. Aby złamać tamtejszych górali utrzymywano wielotysięczne kontyngenty które były dziesiątkowane przez partyzantów.
Pierwsze poważniejsze starcia miały miejsce na początku XIII wieku. Wtedy to Czeczenii udzielali wsparcia dla wszystkich wrogów Rosji. Stawali po stronie Turcji, Persji a nawet Anglii. Rząd Angielski wysyłał emisariuszy w góry Kaukazu aby ci złotem przekonywali lokalne plemiona do zbrojnej walki z Rosjanami.
Pod koniec tego stulecia wybuchło pierwsze wielkie powstanie Czeczeńskie. Trwało sześć lat i nabrało takich rozmiarów, że rozlało się na cały Kaukaz. Kolejny wielki zryw miał miejsce w XIX wieku. Powstanie wywołane przez Bejbułata, Kazi Mohammeda, Chamzat-Beka i Szamila trwało prawie pięćdziesiąt lat. Powstańcy ogłosili świętą wojnę z niewiernymi. Zamierzali zmienić nakazy, tradycje i obyczaje w oparciu o zapiski Koranu. Kaukaz planowali natomiast zamienić w państwo Boże – imanat. W dużym stopniu udało to się ostatniemu przywódcy powstania – Szamilowi. Szamil stworzył pierwsze i jedyne w historii państwo kaukaskie z rządem, podziałem administracyjnym, sądami i podatkami. Powołał również prawdziwą, nowoczesną armię składającą się z piechoty, konnicy i artylerii. Wojsko to rekrutowało się nie tylko pośród narodów Kaukazu. Zaciągali się tam także rosyjscy rewolucjoniści, a także polscy i węgierscy powstańcy. Ponieważ walki przedłużały się przez długie lata, lokalna ludność zaczęła odnosić się do powstania coraz mniejszym entuzjazmem. Rosjanie natomiast powoli i konsekwentnie przekupstwem i intrygami zajmowali kolejne terytoria. Po upadku walk tylko na krótko trwał spokój gdyż co kilka lat wybuchały kolejne powstania, ale o mniejszym już zasięgu i znaczeniu.
Nadzieje na zmiany dał Czeczenom wybuch rewolucji październikowej. Lenin głosił ideę samostanowienia narodów która trafiała na podatny grunt w wielu rejonach dawnego imperium carskiego. Czeczenii porozumieli się z rewolucjonistami i wzięli udział w walkach przeciwko kozakom i Białej Armii gen. Dunikina. Po zakończonej zwycięstwem Armii Czerwonej wojnie domowej, Czeczenii pomimo wcześniejszych zapewnień o niepodległości, nie uzyskali nawet niewielkiej autonomii w ramach ZSRR. Rozpoczęły się zsyłki na Syberię i do Azji Środkowej. Ponadto komuniści zapoczątkowali rusyfikację Kaukazu polegającą na zamykaniu meczetów, zakazywaniu modlitw i chowania zmarłych zgodnie z muzułmańskim obrządkiem. Działania te odbywały się równolegle z odbieraniem pastwisk i stad zwierząt hodowlanych. Lokalne urzędy w Czeczenii obsadzano Słowianami pochodzącymi z terenów Rosji, Białorusi i Ukrainy. Czeczeńskie „elity” były marginalizowane. W końcu doszło też do prześladowań wśród komunistów czeczeńskich.
Wybuch drugiej wojny światowej ponownie rozbudził niepodległościowe nadzieje wśród mieszkańców Kaukazu. Pod przywództwem Hassana Iszaiłowa i Mairbeka Szaripowa powstał powstańczy rząd, który ofiarował przyjaźń i sojusz każdemu kto by wyzwolił Czeczenię z niewoli radzieckiej. Niemcy na froncie wschodnim zapędzili się na przedpola Moskwy i Leningradu. Żołnierze wermachtu zatknęli niemiecką flagę na szczycie Elbrusu – najwyższej góry Kaukazu. Do granic Czeczenii jednak nie dotarli. Gdy Armia Czerwona odparła niemiecką ofensywę, już zimą 1944 roku wkroczyła do Czeczenii. Za udzielenie poparcia Niemcom rozpoczęły się największe w historii wywózki ludności cywilnej. Stawiających opór zabijano na miejscu. Większość deportowanych nie przeżyła trwającej sześć tygodni podróży na stepy Azji Środkowej. Dopiero po dwunastu latach, gdy umarł Stalin i rozpoczęła się polityczna odwilż, zezwolono Czeczenom na powrót do swych rodzinnych stron.
W samej Czeczenii walki partyzanckie trwały aż do końca lat siedemdziesiątych. W roku 1977 rozbito ostatni oddział dowodzony przez wiejskiego nauczyciela Chasucha Mohammedowa.
Niepodległość w latach 1991-1994
Rozpad ZSRR niósł ze sobą konsekwencje, którymi było powstawanie nowych państw. W 1991 roku przestał istnieć Związek Radziecki a powstała niepodległa Rosja, Ukraina i Białoruś. Następnie niepodległość ogłosiły Litwa, Łotwa i Estonia. Również na Kaukazie ujawniły się dążenia niepodległościowe i swą niezależność ogłosiła Gruzja, Armenia i Azerbejdżan które pogrążyły się we wzajemnych wojnach granicznych podsycanych przez Rosję. W sytuacji rozkwitu wolności w całym byłym imperium sowieckim, także Czeczenia upomniała się o swoje prawa. W listopadzie 1991 roku Kongres Narodu Czeczeńskiego proklamował oficjalnie niepodległość Czeczeńskiej Republiki Iczkerii. Słowo Iczkeria w nazwie brało się stąd, że jest to turecka nazwa środkowej części Czeczenii i użyto jej dla odróżnienia od stosowanej przez Rosjan nazwy „Republika Czeczeńska”.
W zasadzie żadne państwo świata nie uznało jej niepodległości. Wyjątek stanowi Afganistan rządzony wówczas przez talibów i Gruzja w której władzę sprawował Zwiad Gamsachurdia. Późniejsi prezydenci Gruzji nie utrzymywali kontaktów dyplomatycznych z Czeczenią, ale decyzji o uznaniu jej niepodległości nie cofnięto.
Pierwszym prezydentem niepodległej Czeczenii został Dżohar Dudajew. Zwyciężył w wyborach prezydenckich przeprowadzonych 27 października 1991 roku. Do przebiegu wyborów obserwatorzy mieli sporo zastrzeżeń. W odpowiedzi na jego krok Rosjanie wysłali za nim list gończy i wprowadzili w Czeczenii (której już nie kontrolowali) stan wyjątkowy. W listopadzie na lotnisku w Groznym wylądował oddział komandosów mający za zadanie schwytać Dudajewa i przywrócić konstytucyjny porządek. Akcja się nie powiodła, gdyż na lotnisku czekali uprzedzeni bojownicy czeczeńscy pod wodzą Szamila Basajewa.
31 marca 1992 Czeczenia odmówiła, wraz z Tatarstanem, podpisania układu stowarzyszeniowego z Federacją Rosyjską. Dzięki temu Czeczenia formalnie znalazła się poza państwem Rosyjskim. Kolejnym krokiem Dżohara Dudajewa było przyjęcie konstytucji i rozwiązanie parlamentu w kwietniu 1993 roku co umożliwiło mu wprowadzenie rządów prezydenckich. Wywołało to wzrost aktywności wewnętrznej opozycji, powiązanej zazwyczaj z mafią, zajmującą się często przemytem ropy i porwaniami ludzi. Działania opozycji wynikały po części z inspiracji Rosji, która oficjalnie, ograniczyła się tylko do blokady ekonomicznej.
Pierwsza wojna czeczeńska
Pierwsza wojna czeczeńska rozpoczęła się wkroczeniem 11 grudnia 1994 roku na teren Czeczenii wojsk rosyjskich. W styczniu 1995 gen. Lew Rochlin zdobył Grozny. W marcu natomiast Rosjanie zajęli większość największych miast: Argun, Gudermes i Szali. Zwycięstwa okupiono dużymi stratami. Wobec okupacji rosyjskiej siły Dudajewa podjęły się walki partyzanckiej.
Momentem zwrotnym wojny było zajęcie przez 150 bojowników czeczeńskich pod dowództwem Szamila Basajewa szpitala w Budionnowsku na południu Rosji. Do niewoli trafiło 890 zakładników. Podjęta próba odbicia szpitala się nie powiodła a straty wyniosły 129 zabitych. Premier Rosji - Wiktor Czernomyrdin rozpoczął rozmowy z władzami czeczeńskimi. Uzyskano porozumienie i 19 czerwca Basajew uwolnił zakładników i opuścił Budionnowsk. 30 lipca zawarto układ rosyjsko – czeczeński, który zapoczątkował proces pokojowy. Zakładał on wycofanie się wojsk rosyjskich, wymianę jeńców i wolne wybory w Czeczenii. Walki jednak trwały jeszcze długo. W grudniu Czeczenii odbili Gudermes. 21 kwietnia 1996 w ataku rakietowym zginął Dżohar Dudajew po tym jak Rosjanie namierzyli jego rozmowę przez telefon satelitarny. Cztery miesiące później wojska czeczeńskie pod dowództwem Asłana Maschadowa i Szamila Basajewa zaskoczyły Rosjan i odbiły Grozny. Przeciągające się walki i porażki wojsk rosyjskich doprowadziły do przerwania walk. W Chasawajarcie, 31 sierpnia podpisano rozejm, którego postanowienia odkładały określenie statusu Czeczenii na następne 5 lat. Według Rosjan na wojnie zginęło 1800 żołnierzy sił federalnych i 10 tysięcy bojowników czeczeńskich. Nie są znane starty wśród ludności cywilnej. Z politycznego punktu widzenia Rosja przegrała pierwszą wojnę czeczeńską. Nie udało jej się podporządkować Czeczenii militarnie i politycznie.
Niepodległość w latach 1996-1999
Przypadający na lata 1996 – 1999 okres niepodległości Czeczenii charakteryzuję się anarchią i chaosem. 27 stycznia 1997 roku przeprowadzono wybory prezydenckie nadzorowane przez zagranicznych obserwatorów. Zwycięzcą został Asłan Maschadow – absolwent Wyższej Szkoły Artyleryjskiej w Tbilisi i Akademii Wojskowej w Leningradzie. W armii radzieckiej doszedł do stopnia pułkownika. Z wojska został zwolniony w 1992 roku na własną prośbę. Od 1993 roku był zastępcą, a później dowódca czeczeńskich sił zbrojnych. Uzyskując 59,3% głosów w wyborach prezydenckich pokonał swojego głównego konkurenta – Szamila Basajewa. Rosja kwestionowała demokratyczność przebiegu wyborów, gdyż frekwencja nie przekroczyła 50%.
W swoich działaniach Maschadow dążył do porozumienia z Rosją. Nie udało mu się kontrolować całego terytorium republiki. Faktyczną władzę sprawowali w swoich rejonach przywódcy klanowi, będący często również dowódcami polowymi. Sytuacji nie poprawiło powołanie na urząd premiera Szamila Basajewa. Czeczenia za rządami Maschadowa stała się siedliskiem przemytu ropy, broni i narkotyków. Gospodarka w zasadzie przestała istnieć a zastąpiona została przez czarny rynek i przemyt. Mafia czeczeńska stała się największą siłą w państwie. Jej członkowie zasiadali na urzędach w ministerstwach ropy naftowej, handlu, prywatyzacji, spraw wewnętrznych i zagranicznych. Podporządkowane im były sądy i policja. Oprócz działalności przestępczej mafia działała również na rzecz rozwoju republiki. Ahmed Nuchajew – szef czeczeńskiej mafii w Moskwie dobrowolnie się opodatkował a pozyskane pieniądze przekazywał na rozwój Czeczenii. Nuchajew chciał stworzyć Kaukaski Wspólny Rynek, który byłby unią miast kaukaskich.
W Czeczenii każdy miał prawo do posiadania broni. W zasadzie inne prawa nie obowiązywały za wyjątkiem jeszcze prawa klanowej zemsty. Ustalono jednak, że policjant strzelający do przestępcy jest zwolniony z wendetty. W innych przypadkach prywatne armie możnowładców (głównie polityków, biznesmenów, ministrów i mułłów) same wyznaczały sprawiedliwość. Nagminne stały się porwania cudzoziemców, oraz zwożenie ludzi porwanych w Rosji i państwach byłego ZSRR do Czeczenii by tam w ukryciu przeczekali na okup. Porywacze skupiali swą aktywność głównie na dziennikarzach, pracownikach organizacji międzynarodowych i humanitarnych. Za jednego porwanego żądano od jednego do trzech milionów dolarów. W 1997 na terenie Czeczenii porwano piątkę Polaków. W 1998 porwany został przedstawiciel prezydenta Rosji w Czeczenii – Walentin Własow. Głośne się stało zamordowanie czterech Brytyjczyków i Nowozelandczyka. Natomiast w 1999 porwano rosyjskiego generała Konstantina Szpiguna. Często o inspirowanie porwań władze republiki oskarżały rosyjskie Federalne Służby Bezpieczeństwa.
Działania Rosji skupiły się na izolacji gospodarczej i politycznej. Czeczenia była marginalizowana i dyskredytowana na forum politycznym.
II wojna czeczeńska
Coraz większe wpływy na Kaukazie zdobywał fundamentalizm islamski. Odrzucał tradycję i głęboko zakorzenione w religii wpływy chrześcijańskie a nakazywał powrót do korzeni i prostoty religii. Pojawiało się co raz więcej fanatyków religijnych. W 1999 roku odziały bojowników pod przywództwem Szamila Basajewa wkroczyły do sąsiedniego Dagestanu i ustanowiły na Kaukazie własne państwo będące islamskim kalifatem.
Jednak bezpośrednią przyczyną wybuchu drugiej wojny czeczeńskiej były zamachy bombowe przeprowadzone w 1999 roku w Moskwie i Wołgodońsku. W ich wyniku zginęło około 300 osób. Władze Rosji oskarżyły o zamachy separatystów czeczeńskich. Jednak jak podawał w swojej książce „FSB wysadza Rosję”, otruty w listopadzie 2006 rosyjski agent Aleksander Litwinienko, zamachy były przeprowadzone przez FSB z rozkazu ówczesnego premiera – Władimira Putina. Zamachy stały się pretekstem dla wkroczenia wojska do Czeczenii. Podobne jak Litwinienko, informacje o prowokacjach FSB, przekazał na zachód moskiewski korespondent Financial Times – David Satter.
We wrześniu 1999 roku rozpoczęły się zmasowane naloty na Czeczenię i dopiero 1 października na jej teren wkroczyły wojska lądowe i zajęły teren aż do rzeki Terek. Na początku grudnia pod kontrolą rosyjską znalazła się połowa terytorium Czeczenii, a 6 grudnia rozpoczęło się oblężenie Groznego. Mieszkańców wezwano do opuszczenia miasta. Wszyscy mieszkańcy którzy pozostali w Groznym byli uważani za terrorystów. Po trwającym prawie dwa miesiące oblężeniu, w nocy z 31 stycznia na 1 lutego 2000 roku, około 2 tysiące bojowników przedarło się z miasta przez pola minowe w góry Kaukazu. 29 lutego Czeczeni poddali ostanie większe miasto – Szataj. Władimir Putin ogłosił zwycięstwo w Czeczenii i wykorzystał je propagandowo w wyborach prezydenckich przeprowadzonych w marcu 2000 roku. Po oficjalnym zakończeniu działań wojennych obsadzono wszystkie wsie i miasta siłami federalnymi. Nadal jednak trwały walki partyzanckie. Coraz częściej dochodziło do samobójczych ataków terrorystycznych.
23 października 2002 roku około 40 terrorystów pod dowództwem dokonało w Moskwie ataku na teatr na Dubrowce. Wzięli do niewoli 922 zakładników. W wyniku akcji jednostek specjalnych „Alfa” i „Wympieł” odbito teatr z rąk terrorystów. Ponieważ zastosowano gaz obezwładniający i źle zorganizowano akcję ratunkową zginęło 125 zakładników. Oficjalnie, żaden z terrorystów nie przeżył ataku służb specjalnych. Terroryści sądzili, że uda im się wymusić na władzach rosyjskich realizacje swoich żądań tak jak to miało miejsce w czasie akcji Szamila Basajewa na szpital w Budionnowsku. Tym razem stanowisko Rosji było jednak niezachwiane.
W roku 2002 Rosja ogłosiła plan normalizacji. Polegał na marginalizacji i pozbawieniu legitymacji wyborczej Asłana Maschadowa. W tym celu zaplanowano wybory prezydenckie, pięciokrotnie ogłoszono amnestię, wprowadzono nową konstytucję a byłych separatystów wcielono w struktury MSW.
Projekt nowej konstytucji przedłożył Achmad Kadyrow – Wielki Mufti Czeczenii i jeden z dowódców polowych. W 1999 przeszedł na stronę rosyjską. W rezultacie Asłan Maschadow odwołał go z funkcji muftiego i okrzyknął największym zdrajca Czeczenii. Konstytucja opracowana przez Kadyrowa określała Czeczenię jako integralną część Rosji. Referendum Konstytucyjne przeprowadzono 23 marca 2003. Przy 90% frekwencji, 96% głosujących opowiedziało się za wcieleniem Czeczenii do Federacji Rosyjskiej. Zwolennicy niepodległości nawoływali do bojkotu referendum i uważają, że było sfałszowane. Niezależni obserwatorzy wytknęli Rosjanom fakt, że w głosowaniu wzięli udział stacjonujący w Czeczenii rosyjscy żołnierze, którzy stanowili około 10% wyborców. Ponadto postulowano przeniesienie wyborów na później, do czasu jak sytuacja w regionie się uspokoi. Unia Europejska natomiast ogłosiła, że referendum to „krok w dobrym kierunku”.
Po przyjęciu konstytucji, 5 października 2003 przeprowadzono wybory prezydenckie. Podobnie jak przy referendum, frekwencja była gigantyczna, a Achmad Kadyrow, nie mający żadnych liczących się przeciwników, uzyskał 80% poparcie wśród Czeczenów. Wybory zbojkotowały rosyjskie organizacje obrony praw człowieka. I podobnie jak poprzednio zostały zakwestionowane przez międzynarodowych obserwatorów.
Kadyrow utrzymywał bliskie kontakty z Kremlem. Miał nieograniczony dostęp do prezydenta Władimira Putina. Doprowadził do amnestii, dzięki czemu 7 tysięcy separatystów ujawniło się i złożyło broń. Po przejściu weryfikacji wcielono ich do MSW Czeczenii i administracji republiki. Kadyrow zakończył urzędowanie 9 maja 2004. W czasie obchodów Dnia Zwycięstwa na stadionie w Groznym wybuchła bomba zabijając prezydenta. Zamach zorganizował Asłan Maschadow.
Kolejnym prezydentem został Siergiej Abramow. Ramzan Kadyrow – syn Achmada i szef służb specjalnych został mianowany premierem. Nie mógł startować w wyborach prezydenckich, gdyż nie osiągnął wymaganego wieku 30 lat. Przeprowadzone 29 sierpnia 2004 roku wybory wygrał Ału Ałchanow – lojalny wobec Rosji minister spraw wewnętrznych i generał milicji. Organizacje międzynarodowe miały zastrzeżenia wobec 85% frekwencji i 73% poparcia dla zwycięzcy.
Nadal nie ustawały zamachy terrorystyczne. W sierpniu 2004 kobiety samobójczynie, tzw. Szahidki, wysadziły w powietrze dwa cywilne rosyjskie samoloty. Doszło również do zamachu w moskiewskim metrze. Najgłośniejsze było jednak zajęcie 1 września tego roku szkoły w Biesłanie w sąsiadującej z Czeczenią Północnej Osetii. Oddziały Szamila Basajewa wzięły do niewoli około 1000 zakładników. Według władz Północnej Osetii w wyniku akcji odbicia szkoły zginęło 339 osób, w tym około 156 dzieci. 200 osób uznano za zaginione a około 700 zostało rannych. Śmierć poniosło również 32 terrorystów i 10 żołnierzy federalnych.
W listopadzie 2005 przeprowadzono wybory parlamentarne. Brać w nich udział mogły tylko te partie polityczne które uznały Czeczenię za część Rosji. Wybory wygrała Jedyna Rosja przed komunistami KPFR i Sojuszem Sił Prawicowych. Komisja do spraw zagranicznych Unii Europejskiej uznała wybory za krok w kierunku pokojowego i demokratycznego rozwiązania konfliktu.
Asłan Maschadow odcinał się od zamachów terrorystycznych i wielokrotnie podkreślał, że to zła droga i nie wiedzie ona w kierunku niepodległości. Maschadow ogłosił, że gdy Czeczenia będzie niepodległa, odpowiedzialny za zamachy Szamil Basajew stanie przed sądem. 8 marca 2005 Maschadow zginął w Tołstoj-jurt. Jego następca - Abdul Chalim Sadułajew poniósł śmierć 17 marca 2006 roku. Kolejnym działającym w podziemiu prezydentem Czeczenii został Doku Umarow. Zginął również Szamil Basajew, wysadzony w powietrze podczas wypadku jaki przydarzył się 10 lipca 2006 gdy transportował materiały wybuchowe.
Podsumowanie
Obecnie w Czeczenii nadal toczą się walki partyzanckie. Bojownikom udaje się zachować ciągłość władzy podziemnej. Co jakiś czas odbywają się spotkania władz i dowódców polowych. Pod ich kontrola znajduje się tylko niewielka część kraju. Na większości terenu Czeczenii władzę sprawują pro kremlowskie władze. Powoli na światło dzienne wychodzą fakty dotyczące łamania praw człowieka przez obie strony konfliktu. Znane są miejsca gdzie znajdują się Rosyjskie „obozy filtracyjne” nie wiele różniące się od tych znanych z byłej Jugosławii. W 2001 roku przebywało w nich 20 tys. Czeczenów. Stosuje się w nich tortury fizyczne i psychiczne, np. pozorowanie rozstrzelania, przymusowe przyglądanie się torturowaniu współwięźniów, poniżanie uczuć narodowych i religijnych oraz godności osobistej więźnia, torturowanie prądem elektrycznym organów płciowych, uszu, nosa, potylicy.
Trudna jest do określenia liczba mieszkańców Czeczenii, Szacuje się ją na 600 tys. do 1.1 mln ludzi. Do kraju powracają uchodźcy z Dagestanu i Inguszetii. Z drugiej strony trwa nielegalna emigracja do państwa europy zachodniej.
Gospodarka Czeczenii została całkowicie zrujnowana przez wojnę i trwa jej mozolne odbudowanie. Zniszczono 80% jej potencjału ekonomicznego. W pierwszej kolejności skupiono się na przywróceniu do życia przemysłu naftowego. Powoli rozwija się rolnictwo dające rolnikom niewielkie nadwyżki pozwalające im uzyskać niewielkie dochody. Poziom bezrobocia jest jednym z najwyższych na świecie i wynosi 73%. Większość ludzi pracuje w szarej strefie, zajmuje się przemytem lub żyje ze skromnych środków pomocowych.
Zachodnia opinia publiczna robi wrażenie jakby nie dostrzegała problemu Czeczenii. Po ogłoszeniu przez Władimira Putina zakończenia działań wojennych, informacje z Czeczenii stały się coraz rzadsze w światowych mediach i często są powielaniem informacji podawanych przez Rosyjskie media. Głosem Czeczenów w światowych mediach stał się internet. Najważniejszą stroną jest anglojęzyczna www.kavkazcenter.com. W Polsce działa strona Komitetu Wolny Kaukaz www.kwk.boo.pl. Witryny te podają na bieżąco informacje o wydarzeniach z Czeczenii, traktowane są jednak czasem jako niewiarygodne i będące wyłącznie narzędziem propagandy. Państwa zachodnie nie podejmują tematu Czeczenii w rozmowach z władzami Rosji i często ta kwestia jest rozpatrywana jako wewnętrzny problem Rosji. Taka postawa wynika często z chęci zachowania dobrych stosunków partnerskich i handlowych z Rosją.
